Medios que dependen de Sillicon Valley

Billmelinda-680x365.jpg

Bill y Melinda Gates. FUNDACIÓN BILL Y MELINDA GATES


Autoría Ekaitz Cancela
Entidade
Ano
Temática Manipulación VS Transparencia
Eido Biblioteca
Idioma Galego
Licencia
Web https://www.lamarea.com
RRSS


A filantropía, moitas veces, resúmese da seguinte forma: un empresario acumula tan maiúsculo capital que distribúe certo excedente entre a clase máis baixa para desactivar calquera pretensión de mellora social. No referente ao xornalismo serve para manter vivas determinadas estruturas mediáticas inmersas nunha crise sen precedentes e, ao mesmo tempo, expandir a doutrina económica que agrava a súa situación. A través de miles de millóns de fondos privados investidos en decenas de medios de comunicación principalmente europeos e estadounidenses, as corporacións levan décadas sufragando coas súas fundacións programas para financiar o xornalismo. Hoxe fano entre proclamas a favor da verdade e a democracia.

Coa chegada da internet, que dixitalizou a pel do capitalismo, non só non se eliminaron as dinámicas neoliberais que azoutaron aos diarios durante os últimos anos, senón que se foi un paso máis aló. Baixo o mantra da innovación, os medios están a comezar a depender do duopolio de Google e Facebook no que se asemella a unha versión beta dunha nova relación feudal adaptada ao mundo dixital. Se un artigo non se cingue ás súas normas, perde posicionamento e visibilidade. Atopámonos así ante unha sorte de imprenta global onde o ecosistema mediático comeza a virar ao redor das regras de dúas compañías, que determinan boa parte do proceso de creación de opinión pública.

Este tipo de filantropía remóntase aos anos 1930, cando a Fundación Rockefeller empezou a financiar os primeiros programas de investigación en comunicación, aínda que non foi ata despois do estalido da Segunda Guerra Mundial cando creceu o apoio directo a gran escala, grazas á contribución da Fundación Ford para establecer o sistema de televisión educativa estadounidense, que se converteu na Televisión Educativa Nacional (NET) en 1963. Con todo, o pico produciuse a principios deste século, despois de que Bill e Melinda Gates levantasen a súa propia organización.

Entre 2009 e 2011, un total de 1.012 fundacións financiaron 12.040 subvencións relacionadas con medios de comunicación e a educación universitaria nesta rama por valor de case 2.000 millóns de dólares —ao redor dun cuarto deste total foi destinado a apoiar concretamente o xornalismo. Pero dos 527 millóns de dólares asignados a ese fin, o 65% proveu de tan só dez fundacións (entre elas a Knight, Ford ou MacArthur), de acordo aos datos do Foundation Center, centro que publica información sobre o mundo da filantropía. As datas non son casuais, senón que coinciden coa crise financeira e tamén coa do modelo de negocio a través do que se financiaban os medios. Segundo estima o Pew Research Center, de 2005 a 2013, os ingresos por publicidade dos xornais caeron de 49.000 millóns de dólares a pouco máis de 20.000 millóns.

En EEUU, a crise xornalística foi máis pronunciada porque o sector de medios apoiados polo goberno era máis reducido que noutros países europeos. Os alicerces do seu sistema de medios públicos son o Servizo Público de Radiodifusión e a Radio Pública Nacional ( PBS e NPR polas súas siglas en inglés), cun financiamento dos contribuíntes que ascende a catro dólares per cápita. Nada comparado cos 50 dólares que reciben os medios de servizo público en Francia, os 91 dólares de Gran Bretaña ou os 130 dólares de Alemaña, Noruega ou Dinamarca. Doutra banda, en total, as fundacións doaron 13,4 millóns de dólares ao xornalismo de investigación entre 2015 e 2016, segundo o Foundation Center. Un exemplo concreto é o do fondo de Google para a innovación en noticias dixitais, que desde 2015 outorgou máis de 70 millóns de euros a máis de 350 proxectos en 29 países europeos.


A filantropía como horizonte neoliberal

Atrapados entre o cambio no mercado de noticias e a negación de recorrer ao sector público, a filantropía presentouse como a panacea a boa parte dos problemas da prensa. Emily Bell, do Centro de Periodismo Digital de la Escuela de Periodismo de Columbia, é unha das voces que o propugnan con máis convencemento: “O xornalismo independente necesita máis que nunca unha transferencia de riqueza de Silicon Valley. As catro ou cinco empresas tecnolóxicas líderes poderían doar mil millóns para dotarlle dun novo motor”. A idea non foi nada ben recibida entre os círculos máis críticos. “Debemos lembrar que as doazóns non son gratuítas, senón que constitúen unha reorientación dos recursos públicos (dólares que poderían ir ao goberno se non fóra por xenerosas deducións fiscais) a fundacións non transparentes que inexplicablemente asumiron responsabilidades na política mediática”, sinala o sociólogo Rodney Benson, da Universidade de Nova York.

Poñamos un exemplo actual do entramado tecnocrático que se ha generado. Unha das fundacións máis influentes, a John S. and James L. Knight Foundation, anunciou a finais de setembro unha iniciativa de 2,5 millóns de dólares “para apoiar o papel do xornalismo forte e de confianza como esencia para unha democracia saudable”. A Comisión Knight estará presidida por Jamie Woodson, presidente executivo e conselleiro delegado de Tennessee State Collaborative on Reforming Education, unha organización que en 2013 recibió la financiación de los Gates para seguir implementando os seus plans disruptivos na educación –como desenvolver sistemas pedagóxicos para suplantar ao profesorado por sistemas de intelixencia artificial e onde a extracción de datos é o principal fin–, e estará dirixido polo Instituto Aspen.

Esta última organización, que en España recibe o patrocinio da plana maior do Ibex 35 (Repsol, Telefónica, Caixabank, Acciona, Iberdrola), conta co apoio das fundacións Carnegie, Ford, Rockefeller e Gates. Entre os comisionados que monitorarán que as investigacións atopen a forma de recuperar a confianza no xornalismo, destacan dous altos cargos de Google e Facebook.

Un asunto que tamén é digno de consideración é se o abrazo das fundacións xorde polo rápido cambio na práctica do xornalismo impulsado pola tecnoloxía dixital. Neste sentido, a posición central dos académicos contra as fundacións é que son un compoñente importante no establecemento e mantemento das estruturas existentes de control da elite financeira e tecnolóxica. Segúndo un estudio de 2007 realizado por Robert Arnove e Nadine Pinede, “as tres grandes fundacións de Estados Unidos, Ford, Rockefeller e Carnegie, desempeñaron un papel crucial na creación dun sistema de información mundial cada vez máis interconectado coa potencia norteamericana como epicentro, promovendo un enfoque elitista e tecnocrático do cambio social e o labor xornalístico”.

Dan Schiller, profesor emérito da Universidade de Illinois e autor de distintos libros sobre a relación entre os medios e o capital na era dixital, resúmeo da seguinte forma: “Nas últimas tres décadas de hexemonía neoliberal, as páxinas e pantallas dos medios de comunicación integrados globalmente exerceron unha poderosa violencia simbólica, normalizando o poder das finanzas e despolitizando aos lectores e traballadores, aos que viron como meros consumidores dos empresarios que financiaban a actividade xornalística. Hoxe en día, a nova economía baseada no capitalismo dixital é igual de susceptible a exercer a influencia que levou a cabo o seu predecesor”. Segundo distintas previsións, Facebook e Google acapararán máis do 60% do investimento publicitario en 2017. Aínda que este dato só ten en conta de forma indirecta o poder que ten Silicon Valley sobre a prensa que sinalaba Schiller.

“A batalla que se aveciña non será sobre o control dos mercados no sentido tradicional. Tratarase da batalla polo control sobre a información dos consumidores. Os titáns tecnolóxicos están nunha carreira para ver cal deles pode construír unha mellor réplica dixital dos seus consumidores, o que significa atopar unha maneira de non só recoller datos de usuarios, senón tamén dificultar dita labor nos seus competidores. Os monopolios de mañá non poderán ser medidos só pola publicidade que nos venden. Estarán baseados no moito que saben sobre nós e canto mellor poden predicir o noso comportamento respecto dos competidores”, sinalaba un análisis de la Harvard Business Review. E aquí está o quid: para Silicon Valley, os medios de comunicación son competidores directos á hora de implantar o seu plan para controlar a información global.
Cara a unha imprenta dixital global

O académico da Universidade de Columbia Efrat Ne- chushtai ofrece unha das lecturas máis claras sobre o control que exerce Silicon Valley sobre os medios: “O elemento máis importante nas relacións de Google e Facebook coas organizacións de noticias é o feito de que chegaron a proporcionar a maior parte da audiencia das súas noticias ao mesmo tempo que son fontes importantes do seu crecemento potencial, algo sen o cal estes medios de comunicación non poderían existir”. Trátase dunha especie de burbulla especulativa das audiencias na que os medios, grazas aos servizos de intermediación destas dúas empresas, chegan a moitas máis persoas das que o farían imprimindo o seu xornal e distribuíndoo. “Ademais –engade–, dotan ás organizacións de noticias de ferramentas para a produción de noticias, proporciónanlles datos sobre o alcance das historias e ofrecen ferramentas de análise e información”.

Todo isto ten un prezo. Segundo o académico, atopámonos ante unha nova forma de captura corporativa que pode denominarse captura infraestructural: “Circunstancias nas que un organismo de escrutinio como son os medios non só é incapaz de operar de forma sustentable sen os recursos físicos ou servizos  dixitais proporcionados polos negocios que en teoría supervisa, senón que depende de eles”. Trátase do cambio de paradigma máis importante que experimenta a prensa na era dixital, todo aquilo que vai desde reivindicar a independencia xornalística fronte aos editores e propietarios que puxeron en perigo a profesión durante as últimas décadas a enxalzar a dependencia de novos propietarios dixitais e editores intelixentes. Como lembra Nechushtai: “Mesmo se as organizacións de noticias manteñen a soberanía sobre as súas plataformas e ferramentas, a maioría dos seus lectores xéranse agora a través de plataformas como Google e Facebook”

O analista Harry Browne interpreta este tipo de movementos dunha forma máis profunda: “Non existe un ‘interese público’ no que, por exemplo, Mark Zuckerberg e un refuxiado sirio compartan unha perspectiva común sobre un problema. En sociedades como a nosa, os intereses son inevitablemente diversos e potencialmente antagónicos. Isto debería ser obvio, pero escóndese baixo os discursos de interese público, distintos pero que se superpoñen, do xornalismo e a filantropía”. Segundo Browne, na medida en que Google e Facebook equipasen a idea de “interese público” con combater as “noticias falsas” que se xeran na súa plataforma –froito da influencia corrupta exercida polo capitalismo dixital sobre os medios–, estes últimos sucumben a unha versión mitolóxica que en realidade suprime a diversidade e o pluralismo en liña para abrazar un “ecosistema de medios” monopolizados por dúas corporacións.

Browne refírese aos plans que están a levar a cabo tanto Google, a través da iniciativa de noticias dixitais (DNI), como Facebook, cun proxecto xornalístico que leva o seu propio nome. A primeira vista, dous simples fondos para axudar aos medios para sobrevivir álzanse como unha das primeiras mostras desta especie de relación similar á que imperaba no feudalismo entre os propietarios da imprenta global e os xornais, aos que tratan como os seus inquilinos. Como o definiu The New York Times recentemente, eles dous son “membros da realeza da corte, os que provén noticias de calidade son os seus suplicantes e servos”.

En definitiva, atopámonos ante o intento por culminar a “aldea global” que predixo McLuhan, unha forma sutil de sinalar que a hexemonía cultural da industria estadounidense converteríase nun océano ao que tenden as correntes do resto de Occidente. Pero cunha excepción: a aldea global non nos conecta culturalmente, senón economicamente. E os nosos datos, transportados polo libre fluxo de capital, concéntranse en Silicon Valley. Nunha ocasión o xornalista do diario alemán Süddeutsche Zeitung Heribert Prantl sinalou que os xornais son vitais para o sistema. “Pero o sistema para o cal son vitais non se chama economía de mercado, nin sistema financeiro, nin capitalismo, senón democracia”. Hoxe parecese coma se non o entendesen os que depositan no “novo xornalismo”, é dicir, no dixital, a fe inxenua de alcanzar unha prensa verdadeiramente libre.

Fonte: La Marea